Leven is een kunst

moeder zoon

  • Samen alleen op de wereld

De moeder en de zoon konden geen van beiden aanvaarden, hier in Nederland te zijn beland. Ze wilden niets liever dan terug naar het land van herkomst, maar de nog altijd voortdurende oorlog aldaar maakte dat onmogelijk. Zij, in de zestig, was ruim zes jaar na haar zoon in Nederland aangekomen. Ze deelden samen een klein appartement, waar hij inmiddels al tien jaar bivakkeerde. Ze leefden vrijwel geïsoleerd van de samenleving, daarbij kampten ze zowel met lichamelijke als met geestelijke problemen. E waren samen volstrekt eenzaam.

Moeder verloor de wil verder te leven en poogde haar zoon mee te slepen in een zelfmoordpact. Hij kreeg dar gaandeweg ook sterk de neiging toe. Ze werden bij mij aangemeld via de GGz. De psycholoog had mij gevraagd om haar nadrukkelijk onder mijn hoede te nemen. Ruim twee jaar heb ik moeder en zoon begeleid.

Bij de kennismaking zag ik een vrouw die nauwelijks meer leek te kunnen bewegen, hoewel bij nader inzien het merendeel van haar klachten van psychosomatische aard bleek. Ze beschouwde zichzelf als mens totaal mislukt. Ze naam haar zoon in alle opzichten daarin mee.

Ik wist dat ik snel intensief zou moeten investeren om haar vertrouwen te winnen. Ik regelde op de korst mogelijke termijn een psychiater, een fysiotherapeut, een tandarts en een huisarts die haar moedertaal spraken. De taalbarrière en communicatiekloof waren mede debet aan hun isolement, waardoor ze weer in een neerwaartse spiraal van zelfmoordgedachten waren beland.

Soms voelt het als begeleider gewoon in elke vezel alsof je nu acuut het water in moet springen, omdat iemand anders zonder twijfel verdrinkt. Tot je weer beseft en ervaart dat deze processen meer gebaat zijn bij een geleidelijke benadering. Moeder had veel overgangen doorstaan in verschillende levensfases en daar bovenop kwam de ongewilde migratie. Dat leidt tot stapeling van trauma’s. Gestagneerd in de separatiefase was ze verkeerd onthecht geraakt. Ze had nooit volwaardig afscheid genomen en werd gekweld door alles overheersende schrijnende gevoelens van verlies.

Ik kwam vaak meerdere keren per week bij haar thuis. Observerend hoe zij haar leven leidde. Op zich ging niets dramatisch fout, maar ook niets heel opvallend goed. In positieve zin had zij bijvoorbeeld geen schulden. Maar er was wel steeds die donkere wolk die alles in haar leven overschaduwde.

Ik nam mij voor haar nieuwe dingen aan te reiken. De methode die ik daartoe heb ontwikkeld is gericht op het ‘nu. Ik heb haar bepaalde instrumenten aangereikt om die methode toe te passen. Het gaat daarbij om het vinden van een andere kijk, zowel op de buitenwereld als op jezelf. Een bepaalde gedachte daarbij is dat het oordeel van anderen vaak veel te zwaar weegt voor de nieuwkomers.

Ik heb haar ingeprent dit echt los te laten, om echt voor haarzelf te leven. Veel nieuwkomers zijn niet in staat uit zichzelf de uitdaging aan te gaan of zichzelf hoop te bieden. Met deelnemers wordt een band opgebouwd door samen activiteiten te ondernemen in de Nederlandse samenleving. De cultuur van het eigen land wijkt soms te sterk af van het beeld dat men hier krijgt voorgeschoteld.

Waardoor zijn jouw dromen vastgelopen? Daar draaide het allemaal om. In de gesprekken haalde zij uit het verleden wel goede herinneringen maar gaf bij herhaling aan dat ze nu gewoon te oud is. Het is maar een gevoel, hoe oud je bent, hield ik haar voor. Voor de lichamelijke problemen waarmee ze kampte konden de artsen geen medische oorzaak vinden. Het was een vorm van negatieve aandacht vragen. Ik kon haar dit negatieve gedrag tot op zekere hoogte helpen ombuigen, door haar te helpen leren de focus te richten op het ‘nu’. Daarbij liet ik haar natuurlijk, waar nodig, de ruimte om dat zelfstandig te overdenken.

Het is zinnig om je hele staat van zijn de revue te laten passeren en om terdege te kijken wat en waar het mis kan zijn gegaan. Ik hield haar wel voor dat ik haar slechts kon bijstaan met veranderingen in het heden en naar de toekomst. Gebeurtenissen en handelingen in het verleden kon ik niet ongedaan maken. Zo zocht ik met haar samen de weg uit het negatieve. Ik nam haar soms mee uit eten in een leuk restaurant, we bezochten mooi aangelegde parken, wandelden in het bos, langs de branding aan zee, of gingen zwemmen en beleefden de natuur om ons heen. Ik troonde haar ook wel mee naar de markt en daagde haar uit daarbij zelfstandig te onderhandelen over de prijs van een aankoop.

Haar zoon heb ik steeds sterk gestimuleerd om zijn eigen leven te gaan leiden. Zijn moeder claimde hem te veel. Omdat zij hem als alleenstaande moeder opvoedde. Voelde hij zich op zijn beurt verplicht, haar voor altijd tot steun te zijn. Hij kon en wilde haar niet verlaten of zichzelf zelfstandig, los van haar zien. Als hij aangaf het liefste dood te willen, had ik soms wel moeite om mijn eigen emoties in bedwang te houden.

Ik gaf dan duidelijk aan dat ik niet kon dulden dat hij zo sprak, dat hij echt een station verder moest, nog een toekomst voor zich had. Naar moeder koppelde ik de gewetensvraag terug, dat zij niet zo sterk egoïstisch moest zijn. Dat zij zich beter bewust moest zijn van de invloed die een moeder heeft op haar kind, die ze immers zelf het leven heeft geschonken. Dat ze moest leren nadenken over de invloed die van haar woorden en gedrag op hem uitging. Dat het zaak was elkaar liefde te geven, geen verbinding te zoeken in angst maar juist in verbondenheid.

De zoon is gelukkig losgekomen van zijn moeders negatieve beïnvloeding., vond een zelfstandige woning en is inmiddels afgestudeerd in vliegtuigbouwkunde op mbo-niveau. Voor haar vond ik een aanleunwoning, heb thuiszorg geregeld en een ook taalcursus Nederlands.

Na ruim twee jaar heeft mijn inzet als begeleider zodoende opgebracht, dat een vitaal toekomst perspectief is gevonden. Onderweg ben ik wel eens de wanhoop nabij geweest. Dan komt het wijze gedachtegoed van een aantal filosofisch ingestelde dichters, bij wie ik graag te rade ga, meestal goed van pas. Iemand opwekken, stimuleren om zelf bewuster na te denken. Juist niet alles voor iemand zoals zij te regelen. Waar zij aangaf ‘ik wil dood’, hield ik haar voor, dat het leven een kunst is, een ultieme creatieve uitdaging.

Het besef daagde tenslotte ook bij haar, zij uitte zelfs dankbaar te zijn in Nederland te mogen leven.

  • Bron: Het nieuwe thuis – verhalen uit de praktijk | TalenTonen Zorg en ontwikkeling

 

De betekenis van vriendschap

betekenis vriendschap.png

  • Hij hielp een medeleerling die werd gepest, jaren later leert hij de betekenis

Op een dag, tijdens mijn eerste jaar op de middelbare school, zag ik een jongen van mijn klas naar huis lopen vanaf school. Het leek alsof hij al zijn schoolboeken bij zich droeg.

Ik dacht bij mezelf: ‘Waarom neemt hij al zijn boeken mee op een vrijdag? Hij moet wel een enorme nerd zijn.” Ik had een lekker vol weekend gepland (een paar feestjes en een voetbalwedstrijd met enkele vrienden) dus haalde ik mijn schouders op en liep verder. Tot ik een stel jongens zag die in zijn richting liepen. Ze stopten hem, gooiden zijn boeken uit zijn handen en ik zag hem struikelen, zodat hij naast de weg, in de modder belandde. Zijn bril vloog van zijn gezicht, en ik zag hem even verderop in de berm liggen.

Ik rende naar hem toe toen hij rond kroop om zijn bril te zoeken en ik zag dat hij tranen in zijn ogen had. Ik pakte zijn bril en zei: “Die jongens zijn schoften. Ze moeten echt opzouten.” Hij keek naar me en zei: “Dankjewel!”. Hij moest glimlachen, en liet zien hoe blij hij was dat ik hem hielp.

Ik hielp hem zijn boeken bij elkaar te rapen en vroeg hem waar hij woonde. Het bleek dat we bij elkaar in de buurt woonden, dus ik vroeg hem waarom ik hem nog nooit eerder had gezien? Hij vertelde me dat hij tot nu toe naar een andere school was gegaan.

Hij heette Kyle. We praatten wat, en ik droeg zijn boeken. Hij leek me echt een leuke vent. Ik vroeg of hij zaterdag met mij en mijn vrienden mee wilde voetballen. Dat vond hij leuk.

We hingen het hele weekend wat rond en hoe meer ik Kyle leerde kennen, hoe leuker ik hem vond. Mijn vrienden dachten daar ook zo over.

Op maandag kwam Kyle weer naar school met zijn grote stapel boeken. Ik hield hem tegen en zei: ”Wow maat, je zult flinke spieren krijgen als je elke dag die stapel boeken meesjouwt.”  Hij lachte en overhandigde mij de helft van de boeken.

In daarop volgende vier jaren werden Kyle en ik beste vrienden. Toen ons afstuderen naderde, begonnen we na te denken over naar welke universiteit we wilden gaan. Kyle wilde naar Groningen, en ik zou naar Utrecht gaan. Maar, wij wisten dat we altijd vrienden zouden blijven, dat de afstand nooit een probleem zou zijn. Hij zou dokter worden en ik econoom.

Samen gingen wij naar de afstudeerceremonie. Kyle zou een toespraak houden. Ik hoefde dat (gelukkig) niet te doen: opstaan en in het bijzijn van iedereen spreken. Hij was één van die jongens die zichzelf echt gevonden had tijdens de middelbare schooltijd. Hij zag er goed uit en droeg zijn bril met trots. Hij had veel meer dates dan ik en meisjes vonden hem leuk! Nou ja, ik was soms best jaloers.

Ik zag dat hij nerveus was over zijn toespraak, dus ik sloeg hem op de rug en zei: “Rustig aan maat, het wordt vast cool!” Hij keek me aan met diezelfde dankbare blik van die eerste keer en glimlachte. ‘Bedankt,’ zei hij. Toen het tijd was voor zijn speech schraapte hij zijn keel en begon.

“Een diploma-uitreiking is een goed moment om mensen die je door moeilijke jaren heen hebben geholpen te bedanken. Je ouders, je leraren, je broers en zussen, misschien een coach… maar vooral je vrienden. Ik wil jullie allemaal vertellen dat het beste cadeau dat je iemand kunt geven vriendschap is. Ik zal je een verhaal vertellen.”

Ik kon het nauwelijks geloven toen mijn vriend vervolgens het verhaal van onze ontmoeting vertelde. Hij was namelijk van plan geweest om dat weekend zelfmoord te plegen. Hij vertelde dat hij zijn kluisje had leeggehaald, zodat zijn moeder dit niet hoefde te doen, en hij vertelde dat hij al zijn spullen mee naar huis nam. Kevin keek mij recht in mijn ogen aan en glimlachte. “Gelukkig gaf jij om me. Mijn vriend heeft me gered.”

Er ging een zucht door de menigte toen deze jongen over het zwakste moment van zijn leven vertelde. Het was pas op dat moment dat ik het belang besefte van iets wat alledaags, maar helemaal niet vanzelfsprekend is. Dat je met een klein gebaar iemands leven kunt veranderen. En mooier maken.